https://pl.journals.pnu.ac.ir/ دوفصلنامه نقد داستان معاصر فارسی fa daily 1 Thu, 22 Aug 2024 00:00:00 +0330 Thu, 22 Aug 2024 00:00:00 +0330 https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_11144.html تشریح ارتباطات جامعه و اثر ادبی و بازنمایی جهان اجتماعی در متن ادبی، محوری‌ترین موضوع نقد جامعه‌شناسی ادبیات به‌شمار می‌‌رود. در این میان، مطالعات جامعه‌شناسی رمان به‌عنوان یکی از گرایش‌های جامعه‌شناسی ادبیات، اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا در میان قالب‌های ادبی، رمان بیشتر از هر نوع ادبی دیگر، تحت تأثیر اوضاع و شرایط مختلف فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی قرار دارد و بهتر از سایر انواع ادبی می‌‌تواند رخدادهای مهم جامعه را در خود بازتاب دهد. ازاین‌رو، نویسندگان پژوهش حاضر بر پایۀ نظریۀ محتواهایِ جامعه‌شناختی رمان از هانری زالامانسکی ، خوانشی جامعه‌شناسانه از چهار رمان بافته‌‌های رنج، شوهر آهوخانم، شادکامان درّۀ قره‌سو و دکتر بکتاش که از آثار شاخص افغانی هستند، ارائه داده‌اند و مفهوم آگاهی طبقاتی را در این چهار اثر بر اساس یک روش علمی‌، تحلیل کرده-اند. شیوۀ انجام پژوهش به‌صورت توصیفی‌ـ‌‌تحلیلی بوده است و داده‌‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوا بررسی شده‌اند. نتیجۀ حاصل از رده‌بندی محتواهای رمان‌های افغانی گویای آن است که آگاهی طبقاتی، یکی از محتواهای تکرارشوندۀ چهار رمان مذکور است. فرایند آگاهی طبقاتی در این رمان‌ها، ابتدا در اقشار فرودست شکل می‌گیرد؛ بدین‌صورت که از مفهوم ازخودبیگانگی و پس‌ازآن شی-ءوارگی آغاز می‌شود و پس از درک آگاهی طبقاتی، درنهایت به تحرک طبقاتی منجر می‌گردد. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_11145.html انسان در طول زندگی دردهای زیادی را متحمّل می‌شود. این دردها ریشه در عمیق‌ترین لایه‌های روان دارند. دردهایی که عمدتاً نهفته‌اند و اغلب خود را به شکل دردهای سطحی، مبهم، سرگردان و گاه آشوبناک و در قالب تروما (روان‌زخم) آشکار می‌کنند. روان‌زخم نظریه‌ای روان‌شناختی است که به زخم‌های عمیق انسان می‌پردازد و پرده از آن‌ها برمی‌دارد. روان‌زخم، دردی است که در اعماق روان بشر ریشه دارد و هرازگاهی سر باز می‌کند، و به شکل تروماتیک زندگی فرد را مختل می‌سازد. زخمی روانی که میل به تحقّق دارد و با پنهان کردن، خود را در قالب تصویری تراژیک آشکار می‌کند. تراژدی (سوگ‌نامه) حکایتی از دردهای عمیق بشر است که با زبان (استعاره) و تصویر (نماد) به نمایش در می‌آید تا «دیگری» را متوجّه خود ‌کند و زمینه‌ای را فراهم سازد که به منزله‌ی امری هنری و امر زیبا، روان‌زخم را در قالب تصویر و نمایش دردی لذّت‌بخش قابل بیان کند. در این پژوهش برآن بودیم تا روان‌زخم را در برخی از آثار احمد محمود بررسی کنیم و خاطرنشان سازیم که نویسنده به چه شیوه‌ای روان‌زخم‌ها را با زبانی تراژیک پیکربندی کرده‌است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9474.html hادبیات تطبیقی اقتباس، شاخه ای نو در حوزۀ بینارشته‌ای است که می‌تواند با ارائۀ روایتی تصویری و خلاقانه از متون داستانی کهن ایران جهت تطبیق با زبان انیمیشن سهم به‌سزا در شناساندن جایگاه واقعی ادبیات داستانی کهن ایران و رسالت فرهنگ‌ساز آن داشته باشد. بنا بر ضرورت آشنایی اقتباس‌گران با الگوهای ساختاری مطرح و مؤفق کلاسیک در نگارش فیلمنامه و کاربرد و تأثیر الگوهای روایتی کلاسیک در تغییر، منطبق‌سازی و انتقال عناصر داستانی مشترک از افسانه به انیمیشن، این مقاله با رویکردی کاربردی و با استفاده از روش تحلیل تطبیقی، تلاش دارد با بهره‌گیری از ظرفیّت‌های هنری و نمایشی داستان‌های کهن ایرانی و تحلیل کاربردی الگوی سه پرده‌ای سید فیلد، راهکارهایی مناسب برای انطباق‌سازی داستان‌های کهن ایرانی با آثار پویانمایی در اختیار هنرمندان و پژوهشگران قرار دهد. برای رسیدن به این هدف، پس از معرّفی الگوی داستان محور سید فیلد، طرح کلی فیلمنامۀ اقتباسی «ارسلان» که به قلم نگارنده و با اقتباس آزاد از داستان «امیرارسلان نامدار» نگارش یافته است، بر اساس الگوی سه‌پرده‌ای سید فیلد تحلیل و بررسی می شود. بنا بر نتایج پژوهش، الگوی روایتی سید فیلد، ، با ارائۀ پیشنهاداتی برای ایجاد صحنه‌ها و کنش‌هایی مطلوب به اقتباس‌گر و کنترل و هدایت خط داستانی و فراز و نشیب‌ها و نقاط عطفی که لازمه یک روایت سینمایی جذاب است در جهت درست، می‌تواند در رسیدن به یک طرح دراماتیک کلی از خط داستانی بسیار مؤثر باشد. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9891.html برنامۀ فلسفه برای کودکان (فبک)، یکی از برنامه‌های نوین علوم تربیتی است که از داستان به عنوان ابزار پرورش تفکّر کودک نام می‌برد. پرورش مهارت تفکّر انتقادی از اهداف اصلی برنامة «فبک» است که کودک رخدادهای داستان و اعمال شخصیت‌ها را به یاری تسهیلگر و مربی بررسی و افزون بر درک و فهم مسألۀ پیش‌رو، با منطق در مورد رخدادهای داستان و اعمال شخصیّت‌های آن قضاوت می‌کند. این رویکرد غیر مستقیم، سبب پرورش تفکّر انتقادی، اصلاح ساختار پیشین و جایگزینی فکر بهین و تازه می‌گردد. این پژوهش پنج داستان کودکانۀ «لبخندهای کشمشی یک خانواده خوشبخت»، «دیو دیگ به سر»، «گربه چه مهربان شده»، «پی‌تی‌کو ... پی‌تی‌کو ... و دو داستان دیگر» و «موش سر به هوا» از فرهاد حسن‌زاده را که متعلق به گروه سنی «الف»، «ب» و «ج» است، با هدف معرفی و شناساندن داستان‌های بومی به عنوان ابزار تفکّر انتقادی در برنامة فلسفه برای کودکان به شیوۀ توصفی- تحلیلی بررسی می‌کند تا میزان شایستگی این آثار داستانی را از منظر برنامة فبک برای معرفی در حلقۀ کندوکاو فلسفی نشان دهد. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد، ساختار بعضی از داستان‌های مورد پژوهش قدرت داوری کودک و حساسیت به مسائل را افزایش می‌دهد و جریان دیگراصلاحی رفتار شخصیت‌های داستانی وی را در اصلاح ساختار ذهنی خود و کسب تجربه با همراهی تسهیلگر یاری می‌دهد. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9774.html این مقاله بر مبنای نظریه‌ی روانکاوانه‌ی آلفرد آدلر به تحلیل شخصیت زنی به نام ولگا، در رمان از شیطان آموخت و سوزاند نوشته‌ی فرخنده آقایی پرداخته است. پرسش اصلی تحقیق این است که رفتارهای روان رنجورانه شخصیت ولگا در این رمان تحت تأثیر چه عواملی است و علت اصلی شکل گیری عقده‌های روانی در او چه بوده است؟ نتایج پژوهش نشان داد که عدم سلامت روانی مادر ولگا و رفتار خشونت آمیزش با او، سبب شده ولگا به نقص شخصیتی ناشی از غفلت و در نتیجه به عقده‌ی حقارت مبتلا گردد که متعاقباً بروز عقده‌ی برتری طلبی و عدم رشد علاقه‌ی‌ اجتماعی را در پی داشته است. تیپ گیرنده در شخصیت او برجسته است چنانکه به جای تلاش، انتظار دارد دیگران نیازهای او را برآورند. ولگا با اقدام به جبران افراطی می‌کوشد بر عقده‌ی حقارت غلبه کند؛ چنانکه وضعیت مالی خود را بهتر از آنچه واقعیت دارد نشان می دهد، بنابراین با افراط در خرج کردن به شرایط نامناسب مالی دچار و مجبور می شود از دیگران قرض گیرد. او سبک زندگی ناسالمی دارد، از کسی مشورت و کمک نمی‌خواهد، شکست‌های خود را به گردن جامعه می‌اندازد، به دیگران بدگمان است و به جای ابراز صداقت، به توصیه‌های دوستان و روانکاوان خود بی‌اعتناست که این نشانه‌ها همگی گویای عدم سلامت روانی اوست. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_10044.html از بنیادی‌ترین تفاوت‌های داستان مدرن کوتاه با دیگر داستان‌ها، میل کردن بیش از پیش داستان کوتاه به سمت شعر است که باعث شده داستان مدرنیستی، «داستان شاعرانه» یا «غنایی» نامیده شود. در این جستار با هدف کشف نسبتِ خویشاوندی داستان کوتاه مدرن با شعر غنایی با تکیه بر نظریۀ آیلین بالدشویلر، به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و استشهادی به این موضوع پرداخته می‌شود. داستان‌های کوتاه مدرن چنان کیفیت شاعرانه دارند که گویی خواننده در حال خوانش شعر است. نتایج، حاکی از آن است که داستان‌نویس مدرن با اجتناب از پیرنگ‌های علّت و معلولی و خوش‌ساخت، از تکنیک‌های متداول روایتگری در رمان دور شده و در عوض به شیوه‌های متداول در شعر نزدیک می‌شود. ویژگی‌هایی همچون: «زبان موزون، مشحون بودن از صناعات بدیعی، داشتن گستره‌ای محدود و سویه‌ای ذهن‌مبنا»، مشابهت داستان کوتاه مدرن را با شعر غنایی، نمایان می‌سازد. نویسندۀ داستان کوتاه، چنان از ذهن شاعرانه برخوردار است که عناصر داستان را همچون اجزای شعر به طرز خلاقانه با یکدیگر پیوند می‌دهد و درصدد تأثیر القای واحد در خواننده است. بر اساس نظریۀ بالدِ شویلر، اصطلاح «غنایی» بیش از آنکه توصیفی از ساختار داستان کوتاه مدرن باشد، برای عطف توجه به موضوع داستان و لحن حاکم بر آن به کار می‌رود. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_10317.html جامعه شناسی ادبیات شاخه‌ای از جامعه شناسی است که رابط میان دو علم ادبیات و جامعه شناسی است و دارای شاخه‌های متعددی است. «جامعه شناسی کوششی است که به روش‌ها و شیوه‌های زندگی ما معنا می‌دهد و ادبیات تلاشی است که به زندگی ما مفهوم می‌بخشد »(ستوده ،19:1388). به طور کلی هدف اصلی در این حوزۀ علمی،«شناخت و تبیین پیوند پیچیده و پویای آثار ادبی با زمینه‌های اجتماعی آفرینش و تکوین آنهاست »(پوینده:35:1381). ادبیات همواره به عنوان پدیده‌ای اجتماعی مطرح بوده است و با جامعه‌ای که در آن متولد شده، رابطۀ دوسویه داشته است. خالق اثر ادبی از مسائلی چون وضعیّت اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی جامعۀ زمان خود متأثر است که این تأثیرات در خلق آثار هنری و ادبی و آگاهانه یا ناآگاهانه تجلی می‌یابد. این بخش تأثیری است که جامعه بر ادبیات می‌گذارد. طرف دیگر این ارتباط دوسویه تأثیری است که آثار ادبی و فرهنگی بر جامعۀ زمان خود می‌گذارد. به همین دلایل ارتباط میان آثار هنری و ادبی و جوامعی که این آثار در آنها متولد شده، مورد توجّه است و بررسی و تحلیل این رابطه اساس کار نقد جامعه شناسی ادبیات است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9615.html روانشناسان عوامل متعددی را در شکل‌گیری شخصیت روان‌رنجور دخیل می‌دانند. چنان‌که فروید عوامل زیستی را در دوران کودکی مهم تلقی می‌کرد؛ هورنای، نبود احساس امنیت در دوران کودکی را سبب شکل‌گیری اضطراب بنیادی می‌داند. کودک برای دفاع از خود به تخیل پناه می‌برد و تصویری ایده‌آلی از خود می‌سازد و با این روش در تخیل تضادهای درونی خود را حل می‌کند. در این پژوهش رمان هست یا نیست از سارا سالار را با تکیه بر آرای هورنای و برخی روانکاوان دیگر به روش تحلیل محتوای کیفی، بررسی می شود. در ضمن، به اثر اول نویسنده نیز در مقایسه با رمان دوم پرداخته شده است. نتیجه آن‌ که؛ دوران کودکی زنان رمان در محیط ناآرام، همراه با ترس‌ها و تشویش‌ها سبب بروز شخصیت‌هایی روان رنجور شده است.زنان رمان که در کودکی پیوندی با مادر نداشته‌اند، در بزرگسالی نمی‌توانند مادری را معنا کنند. در رمان اول، پسر شخصیت زن، موردی می‌شود برای فرافکنی مشکلی که زن به ظاهر با مردان دارد و این مشکل گویی با استعارة عشق نشان داده شده است که از نظر هورنای نهاد آن مهرطلبی است. در رمان هست یا نیست این مفهوم گسترده‌تر می‌شود. زنان رمان بخش‌هایی از وجود خود راوی هستند و واکنش مردان نسبت به زنان در واقع واکنشی به بخش‌هایی از وجود خود اوست. خودایده آلی، آن چنان در متن رمان جریان دارد که زنان خود بر آن صحه می‌گذارند. زنان با همسویی با کلیشه های جنسیتی باورهای قالبی را تأیید می‌کنند و مردان هم‌چنان در صدر ذهن و زبان زنان هستند. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_10319.html این پژوهش به منظور بررسی خواننده نهفته در مجموعه هشت جلدی یک داستان تخیلی با مفهوم قرآنی از کلر ژوبرت شکل گرفته‌است. با این نگاه که چگونه می‌توان با استفاده از روش پیشنهادی چمبرز، نوع ارتباطی را که نویسنده با مخاطب خود در داستان دینی برقرار می‌کند کشف و بررسی کرد به این‌ترتیب درمی‌یابیم که خواننده چگونه در روند خوانش داستان، فعال، پویا و کنش‌گر است. با داستان دینی ارتباط تعاملی برقرار می‌کند و انتقال پیام دینی به مخاطب با موفقیت حاصل می‌شود. این ارتباط به واسطه روش پیشنهادی چمبرز، یعنی بررسی سبک، زاویه دید، طرفداری و شکاف‌های گویا در هر اثر صورت می‌گیرد. پژوهش حاضر در دسته پژوهش‌های کیفی به‌شمار می‌آید که به شیوه تحلیل محتوا انجام گرفته‌است. پژوهش‌گر به شیوه قیاسی به بررسی کتاب‌ها می‌پردازد و داده ‌ها با رویکرد توصیفی-تفسیری تجزیه و تحلیل می‌شوند.نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد که نویسنده در برقرای ارتباط با مخاطب خود به خوبی عمل کرده است. بررسی سبک، زاویه دید، طرفداری و شکاف‌های گویا در هر داستان نشان از ارتباطی کنترل‌شده و صمیمانه میان نویسنده و مخاطب دارد. بنابراین باید گفت که این داستان در انتقال مفاهیم آیات قرآن به کودکان موفق عمل کرده‌است. خواننده نهفته درون متن در این مجموعه هشت جلدی، در سنین نخست دبستان است. گاه مانند داستان تازه چه خبر؟ کمی بزرگ‌سال تر و گاهی مانند شلوپی، کوچک‌تر. اما هم‌چنان در همان سنین است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9775.html گفت‌وگو به معنای مکالمه و صحبت‌کردن با هم و مبادلۀ افکار و عقاید است. صحبتی را که میان دو شخص یا بیش‌تر رد و بدل می‌شود، یا آزادانه در ذهن شخصیت واحدی در اثر ادبی پیش می‌آید. گفت‌وگو در داستان یکی از عناصر مهم است، پیرنگ را گسترش می‌دهد، درون‌مایه را به نمایش می‌گذارد و شخصیت‌ها را معرفی می‌کند و عمل داستانی را به پیش می‌برد. از این نظر گفت‌وگو حالت ایستایی ندارد و پویایی آن به داستان طروات و تحرک می‌دهد. بزرگ علوی از ساز و کارهای گوناگونی برای گفت‌وگو در مجموعه داستان‌های کوتاه چمدان استفاده کرده است. مولفه هایی مانند گفت‌گو برای آماده‌سازی، درون‌کاوی سریع شخصیت با گفت‌وگو، اطلاعات‌دهی یا کسب اطلاعات، ترکیب گفت‌وگو و روایت، خلق شخصیت با گفت‌وگو، خلق گفت‌گوهای واقعی، اطلاعات ساکن و پرتحرک، گفت‌گو و تغییر زاویۀ دید شاخصه‌هایی است که در مجموعه داستان‌های بزرگ علوی در چمدان آورده شده است. یافته‌های این پژوهش که با کاربست نظریۀ لئونارد بیشاپ، عنصر مهم گفت‌وگو در مجموعه داستان‌های کوتاه چمدان را به روش توصیفی- تحلیلی واکاوی نموده، نشان می‌دهد شمار قابل توجهی از مولفه‌های این نظریه در این مجموعه حضور دارند که پربسامدترین آن خلق شخصیت با استفاده از گفت‌وگو و گفت‌وگوی واقعی و مکتوب است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_10786.html هیجان ناشی از فرایند‌های زیست‌ شناختی، آموخته ‌شده و شناختی است. بنابراین استرس به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های تأثیرگذار بر رفتار و عمل‌کرد انسان در حیطة انگیزش و هیجان است که مجموعه‌ای از واکنش‌های عصب‌ شناختی و فیزیولوژیکی با هدف نهایی انطباق است که بسته به نوع استرس و ارزیابیِ متفاوت، رفتار انسانی گرایشی یا اجتنابی می‌گردد. نظریه‌پردازان انگیزش می‌خواهند بدانند چه چیزی محرک رفتار است. به‌طور کلی استرس حاصل نیاز ما به سازگاری فیزیکی، ذهنی و احساسی در مقابل یک تغییر است. هدف از پژوهش بررسی و تحلیل اثرگذاری شاخصة استرس در رفتار‌های گرایشی-اجتنابی شخصیت اصلی داستان مدیر مدرسه اثر جلال‌آل‌احمد است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و به شیوة کتابخانه‌ای است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد در داستان مدیر مدرسه هرچه محرک‎های استرس‌زا از چالشی به سمت تهدیدزایی پیش برود رفتارها اجتنابی شده و به گریز از موقعیت می‌انجامد. حتی با وجود شخصیت سرسخت نیز شدت استرس‌های تهدیدزا از حد عبور کرده و منجر به گسیختگی انگیزه و گریز شده است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9455.html مفاهیم روانکاوی لاکانی را در قصة موسی و شبان مثنوی می توان مشاهده کرد. مولانا تلاش می کند که سالک را پس از ورود به مرحله آینه و گذر از ساحت خیالی به ساحت نمادین هدایت کند که نزدیکی به نفس واحده که با قرب الی الله به مرحله فنا و بقا دست می یابد.در این داستان شخصیت های اصلی با ابژه‌های دیگری کو چک سعی می کنند برای رسیدن به حقیقت از عالم خیالی به عالم نمادین بروند و در پایان، موسی و شبان به نوعی جاودانگی روح و تداوم عشق الهی می رسند. هدف از این پژوهش، تجزیه و تحلیل تکامل و رشد شخصیت های داستان از دیدگاه تئوری لاکان است که این مفاهیم می‌تواند ابزار مناسبی برای نقد و بررسی این داستان باشد. در این تحقیق، چنین استدلال می شود که شکل گیری شخصیت انسان در ناخودآگاه رخ می دهد.. به علاوه، این تحقیق نشان می‌دهد که درک هر یک از شخصیتها از واقعیت به شدت منوط به جایگاه او در یکی از مراحل لاکانی است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_9511.html یکی از گونه‌های ادبی که بیشترین کارکرد را در دوران دفاع مقدس دارد، خاطره نگاری است. خاطره نگاری دفاع مقدس سبب شده تا مخاطبان این حوزه دربارۀ اوضاع مختلف دوره‌های آن اطلاعات بیشتری به دست آورند و همچنین با مؤلفه‌های پایداری متفاوت‌تری آشنا شوند. از سوی دیگر، خاطرات زنان نیز جزوی از اسناد و روایات جنگ تحمیلی است که برخاسته از صبوری و پشتکاری و تلاش زنانه و رشادت و مقاومت آنها در عرصه‌های انقلاب و دفاع مقدس است بنابراین با توجه به نقش آفرینی آنان در این برهۀ تاریخی ضروری می‌نماید ضمن بررسی جلوه های پایداری و مقاومت زنان مبارز، جایگاه و عملکردشان نیز تحلیل شود. این پژوهش با رویکرد «توصیفی – تحلیلی» به بررسی نقش زنان در جنگ و مؤلفه‌های پایداری در خاطره نوشت «زیتون سرخ » می‌پردازد . براساس این پژوهش، مؤلفه‌های پایداری این اثر از بسامد بالایی برخوردار است که بیگانه ستیزی ، باورهای دینی و مذهبی ، رشادت و دلاوری و شجاعت و مقاومت زنان، مشکلات روحی و روانی ناشی از جنگ، ستایش امام خمینی (ره)، همدلی و کمک مردم نسبت به یکدیگر و انتقاد از غارت بیت المال کارکردی مثبت دارند. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_10318.html نشانه‌شناسی اجتماعی، نظریه‌ای است برپایه کنش‌های ارتباطی، طی رویکردهای آن روابط دوطرف ارتباط به عنوان کاربران اجتماع کاویده می‌شود و با این دید پیامد هر کنش و واکنش ما را به موضوعی ارجاع می‌دهد که با درک آن نکات درخوری برداشت می‌شود و از رهگذر آن فضای حقیقی اثر و پشت پرده ارتباطات آشکار می‌شود.محدوده این پژوهش رمان گذر قصر اثر نجیب محفوظ است. این جستار با روش توصیفی ـ تحلیلی و با هدف تبیین الگوهای ارتباطی جاری میان شخصیت‌های اثر به عنوان کاربران اجتماعی، و اینکه در رأس ارتباطات چه نوع ارتباطی به کنشگران القا می‌شود و آنها در برابر آن چه واکنشی دارند به رشته تحریر در می‌آید. در پاسخ به این پرسش‌ها که، الگوهای ارتباطی شخصیت اصلی( قهرمان) به عنوان کنشگر اصلی ارتباط در این اثر با خانواده پیرو کدام رویکرد است؟شیوه برقرار ارتباط شخصیت اصلی با اجتماع براساس الگوهای کدام رویکرد است؟افراد خانواده سید احمد(شخصیت اول) در برابر الگوی ار تباطی او چه الگوهایی بکار می‌گیرند؟ دستارود جستار اینکه؛ شخصیت اصلی دوگونه رفتاری ارائه می‌دهد گفتمان و سبک او استداد و قدرت است با خانواده اما با جامعه رفتاری متعادل دارد و دارای بحران هویت است. کلید‌واژه: نشانه‌شناسی اجتماعی، تئو ون‌لیوون، ارتباط، نجیب محفوظ، گذر قصر. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_11077.html عشق به عنوان امری اجتماعی، پرسمانی لغزنده است که اهمیت آن موجب شده است که تعاریف متفاوتی از آن شکل بگیرد. رابرت جی. استرنبرگ، روانشناس برجسته‌ی امریکایی از جمله پژوهشگرانی است که بر اساس دو انگاره‌ی مثلث عشق و قصه‌ی عشق که در این جستار با نام مشترک انگاره‌ی دوگانه‌ی عشق آمده است، کوشیده سامان روشنی برای آن متصور شود. او در انگاره‌ی نخست خویش، عشق را موجودیتی متمایز از سه مؤلفه‌ی صمیمیت، تصمیم-تعهد و شوریدگی می‌داند که در هم‌نشینی و یا عدم هم‌نشینی با یکدیگر گسترش پیدا می‌کنند. گونه‌گونی ماهیت عشق، انواع مختلفی از بستگی‌ها را رقم زده است. انگاره‌ی دوم او در تکمیل انگاره‌ی پیشین‌اش، بیانگر توجه به طرح‌واره‌هایی است که از کنش متقابل ویژگی‌های شخصیتی و گرایش‌های شخصی فرد با محیط پدید می‌آیند. قصه‌هایی که شخص در درازای زندگی‌اش به دنبال هستی‌پذیری آنها است. همچنین در این واکاوی به اثر شبکه‌ی اجتماعی به معنای نقش حمایتی نزدیکان در ایجاد یک رابطه‌ی ماندگار همراه با رضایت، توجه شد و نویسنده کوشید تا این نقش و وجوه تأثیر مؤلفه‌های دو انگاره‌ی عشق استرنبرگ در پیوند‌های دو داستان عاشقانه‌ی عامه‌پسند بازگشت به خوشبختی و دالان بهشت را بررسی کند و هم‌پوشی الگوهای این دو انگاره با توجه به اثر شبکه‌ی اجتماعی را مورد واکاوی قرار دهد. آنچه به عنوان نتایج این جستار به دست آمد، بسامد بالای مؤلفه‌ی صمیمیت، تأثیر این مؤلفه به همراه قصه‌ی عشق هم‌سو، در شکل‌دهی پیوندهای متعهدانه و هم سویی اثر شبکه اجتماعی در تقویت رضایت از رابطه بود. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_11527.html تأمل در ساختار فرهنگ عامه موجب آشنایی عمیق ما با جهان‌بینی و نگرش افراد جامعه و حرکت به‌سوی شناخت هویت جمعی و تاریخی‌مان می‌شود. ازاین‌رو، نویسندگان این جستار، سیر تکامل فکری جامعۀ ایران را با توجه به بسامد و نحوۀ پراکندگی باورهای عامه در بخش‌های مختلف رمان سال‌های ابری به شیوه‌ای آماری‌ـ‌تحلیلی کاویده‌اند. به این منظور رمان 1646 صفحه‌ای سال‌های ابری را به سه بخش تقسیم کردیم (بخش اول: ص 500-1؛ بخش دوم: ص 1000-501 و بخش سوم: ص 1646-1001) و بسامد کاربرد باورهای عامه را در هر بخش به‌طور مستقل بررسی نمودیم. برایند جُستار حاضر گویای آن است که در بخش‌ اول رمان سال‌های ابری، باورهای عامه حضور پررنگ و بسامد قابل‌توجهی دارند؛ در بخش دوم کاربرد عناصر فرهنگ عامه تا حدودی کمتر می‌شود و در بخش سوم، اثر چندانی از این‌گونه باورهای عامه و خرافی دیده نمی‌شود. به‌دیگرسخن، هنگام خواندن رمان هرچه پیش می‌رویم و در سیر خطی زمان حرکت می‌کنیم و به بخش‌های پایانی رمان نزدیک‌تر می‌شویم، به‌طور محسوسی بسامد این‌گونه باورها و افکار عامه و خرافی کمتر می‌شود؛ یعنی هرچه از دوران پهلوی اول (که آغاز رمان است) به سال‌های پایانی حکومت پهلوی دوم (که پایان رمان است) نزدیک‌تر می‌شویم، باورهای عامه و خرافی جای خود را به آگاهی و عقلانیت می‌دهد و اوضاع جامعه از منظر فرهنگ و اندیشه متعالی‌تر و بارورتر از گذشته می‌گردد. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_11915.html سفر کهن‌الگو و یکی از فرایندهای دلنشین آدمی است و با داشتن دشواری‌ها و خستگی و هزینه، چون تجربه‌های گرانقدری را در اختیار انسان قرار داده، پیوسته از عملکردهای مهم بشری محسوب شده است چنانکه انسان‌ها در استعاره‌هایی حرکتی و مفهومی، عروج، زندگی، مرگ و ازدواج و... را [چون] سفر دانسته‌اند. عرفا نیز رسیدن به کمال را سفری در وادی‌های (طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فنا) تصورکرده‌اند که گذر از آنها نیاز به کوشش‌ و ریاضت‌های جسمی و روحی دارد تا سالک بتواند با طیّ آن مراحل به حقیقت نزدیک گردد و رستگار شود. این جستار توصیفی- تحلیلی به این پرسش پاسخ می‌دهد که پیرنگ‌ رمان «تن‌های تنها»ی نیک‌خواه، چیست و این طرح چه شباهت‌هایی با سیر و سفر عرفانی دارد؟ یافته‌ها نشان می‌دهند که این رمان بر اساس حدیث «من عرف نفسه...»، بر خودشناسی نجار پس از خستگی او از تکرار، تاکید دارد و سپس با گذر او از هفت‌شهر (زرین‌ماهیان، شمشیرآختگان، مشعل افروختگان...) و از طریق دعوت مردمان آنها برای رفتن بسوی حقیقت، راه رسیدن به رستگاری را می‌نماید و می‌پیماید. نجار با بیش و پیش‌آگاهی، مردم را به همراهی با خود و رفتن به آرمانشهر معنا و راستی فرامی‌خواند؛ ولی سرانجام با ناامیدی از مردم و انتظار بیهوده‌شان، به تنهایی و پس از ویران‌کردن معبد، راه آسمان و عروج را در پیش می‌گیرد. راوی در این داستان مرتب در صدد پنهان‌کردن خود است و روایت از طریق تعریف رویا و خواب، و خواندن از روی کتاب نانوشتة پدربزرگ یا مرور یک فرایند ذهنی پیش می‌رود. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_11916.html ژرار ژنت (1930-2018) نظریه‌پرداز ساختارگرای فرانسوی ازجمله نظریه‌پردازانی است که با تفاوت قائل شدن میان زمان داستانی و زمان متن، سه عنوان نظم، تداوم و بسامد را مطرح کرده و پرش‌های زمانی را از دلایل زیبایی متن می‌داند. پژوهش حاضر با هدف بررسی رمان چهار زن اثر محمد اسماعیل حاجی علیان با تکیه‌بر «جنبه‌های سه‌گانه زمان» ژرار ژنت و ارتباط آن با شیوه روایتگری، به روش توصیفی_تحلیلی به انجام رسیده است. نتیجه بررسی شواهد نشان می‌دهد که نویسنده با شناخت و استفاده‌ی درست از تکنیک‌های روایی، دست به آفرینش اثر هنری زده است. این اثر با روایت سهراب در زمان حال آغاز می‌شود و روایتگران مختلفی داستان خود را به‌صورت گذشته‌نگری بیرونی یا درونی ذکر می‌کنند. وجود راویان مختلف در فواصل زمانی متعدد، باعث شده است برخی رخدادها را به‌صورت آینده‌نگر درونی و بیرونی و پیش از وقوع در زمان داستان، بشنویم. به‌وضوح می‌توان تأثیر روایتگر را به نوع استفاده نویسنده از شگردهای زمانی دید؛ ازآنجایی‌که راویان حوادث، بیمارانی هستند که زندگی خود را برای روان‌پزشک نقل می‌کنند، نویسنده از شگرد زمان پریشی استفاده کرده است و با استفاده از حذف و خلاصه گویی باعث تعلیق در داستان شده که به‌شتاب داستان نیز کمک کرده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که حاجی علیان در این اثر به‌درستی از شخصیت‌پردازی در راستای زمانمندی استفاده کرده تا جایی که می‌توان گفت نوع روایتگری و شیوه زمانمندی ارتباط مستقیم با یکدیگر دارند. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_12100.html آناگرام یکی از الگوهای مهم شناخت شخصیت در روان‌شناسی نوین است که با به‌کارگیری آن می‌توان انسان را از دیدگاه‌های مختلف طبقه‌بندی کرد. هدف این پژوهش آن است که به شیوۀ توصیفی-تحلیلی،‌ ویژگی‌‌های شخصیت‌های زنِ رمان این خیابان سرعت‌گیر ندارد را براساس نُه تیپ شخصیتی آناگرام بررسی کند. در این رمان، هفت شخصیت‌‌ زن وجود دارد. نویسنده با بهره‌گیری از شیوه‌های مختلف شخصیت‌پردازی، مسیر شناخت انواع شخصیت‌ها را هموار ساخته و نشان داده است که شخصیت‌ها از نظر ارزش‌های اساسی، جهان‌بینی، روابط شخصی، شغلی و رابطه با محیط، با یکدیگر تفاوت دارند. تقابل شهره با افراد جامعه، نمادی از تقابل مدرنیسم و سنت‌گرایی است. هدف شهره، آزادسازی زنان از قوانین خودساختۀ مردان و آگاه‌سازی آنان نسبت به حقوق‌شان است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد شخصیت‌های زنی که دارای بینش‌‌های مدرن هستند ویژگی‌های مثبت تیپ شخصیتی آناگرام را به‌خود اختصاص داده‌اند و شخصیت‌هایی با بینش سنتی، ویژگی‌های منفی این تیپ را دارا هستند. شخصیت اصلی، شهره، نمادی از مریم جهانی، نویسندۀ کتاب است. تلاش‌های شهره برای ایستادگی در برابر مردسالاری، بازتاب‌دهندۀ جامعۀ نویسنده است و او خواهان تغییر این جامعه به نفع زنان است. https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_12284.html پروتوتایپ‌ها مواد خام و الگوهایی هستند که نویسنده آن‌ها را در اثر خود بازآفرینی می‌کند و یا در خلق و آفرینش شخصیت‌های داستانی خود از آن‌ها وام می‌گیرد. پروتوتایپ را نخستین بار، یک روان‌شناس آمریکایی به نام «النور راش»، مطرح کرده‌است و نخستین بار در ادبیات داستانی ما نیز، شیرین‌دخت دقیقان به صورت مکتوب به آن‌ها پرداخته‌است و کتابی تحت عنوان «پژوهشی در نقش پروتوتیپ‌ها در آفرینش ادبی» نگاشته‌است. پروتوتایپ‌ها انواع مختلفی دارند مانند: ژورنالیستی، طبقاتی، تاریخی، فلسفی، مذهبی، ادبی، اساطیری و.... که هر نویسنده باتوجه به محیط خانوادگی، اجتماعی و سیاسی خود آن‌ها را دریافت می‌کند و در خلق اثر خود از آن‌ها بهره می‌گیرد. به کمک پروتوتایپ‌ها می‌توان به دیدگاه و نگرش نویسندگان دست‌یافت. این تحقیق با روش صورت توصیفی_ تحلیلی و کتابخانه‌ای انجام شده و هدف آن بررسی نقش پروتوتاپ‌ها در دو داستان«جزیرۀ سرگردانی» و «ساربان سرگردان» اثر سیمین دانشور است. یافته‌ها بیانگر آن است که نویسنده برای خلق اثر خود و نیز برای آفرینش شخصیت‌های داستانی، پروتوتایپ‌های فراوانی را ناخودآگاه یا تعمدی انعکاس داده‌است، از جمله پروتوتایپ‌های به‌کاررفته در دو اثر او می‌‌توان به این موارد اشاره نمود: پروتوتایپ تاریخی و سیاسی، طبقات و گروه‌های انسانی، اساطیری، ژورنالیستی، حالات و بیماری‌های روانی، فلسفی و مذهبی، حدیث ‌نفس و پروتوتایپ در قلمرو زندگی‌نامه.